ترمیم زخم مزمن یک فرایند چند بعدی است؛ تنها قراردادن یک پانسمان روی زخم کافی نیست. مفهوم آمادهسازی بستر زخم (Wound Bed Preparation) در سال ۲۰۰۳ توسط Schultz و همکاران در قالب چارچوب TIME ارائه شد و امروزه پایه استاندارد جهانی است.
چارچوب TIME چیست؟
- T (Tissue) — بافت غیرحیات: حذف بافت نکروتیک یا فیبرینی از طریق دبریدمان مکانیکی، آنزیمی یا جراحی
- I (Infection/Inflammation) — کنترل عفونت موضعی و التهاب بیش از حد
- M (Moisture balance) — حفظ تعادل رطوبت؛ نه خشک، نه ماسرات
- E (Edge of wound) — ارزیابی لبه زخم برای پیشرفت اپیتلیزاسیون
اهمیت محیط مرطوب در ترمیم
از زمان مطالعه کلاسیک Winter در سال ۱۹۶۲، ثابت شده است که زخم در محیط مرطوب کنترلشده، حدود دو برابر سریعتر از زخمی که با هوا خشک میشود ترمیم مییابد. به همین دلیل، پانسمانهای نوین بهجای گازِ خشک، رطوبت کنترلشده فراهم میکنند.
خانوادههای اصلی پانسمان نوین
هیدروکلوئید
ترکیبی از کربوکسیمتیل سلولز و ژلاتین که با ترشح زخم ژل میشود. مناسب زخمهای سطحی با ترشح کم تا متوسط، فاز اپیتلیزاسیون و زخمهای پاشنه. در زخم با ترشح زیاد یا عفونت فعال استفاده نمیشود.
فوم پلیاورتان
پانسمان مرکزی برای زخمهای با ترشح متوسط تا زیاد. ظرفیت جذب بالا، تطابق با کنتور بدن و کاهش فشار موضعی. مناسب زخم بستر، زخم وریدی و فاز التهابی زخم پای دیابتی.
آلژینات و هیدروفیبر
از جلبک دریایی استخراج میشود؛ بهطور برجستهای ترشح را جذب کرده و خاصیت همواستاتیک خفیفی دارد. مناسب زخمهای با حفره و ترشح زیاد. تعویض هر ۲ تا ۳ روز یا زمانی که اشباع شد.
پانسمان نقره
حاوی یون نقره با اثر آنتیمیکروبیال وسیع. در زخمهای مشکوک به عفونت موضعی یا با بار میکروبی بالا کاربرد دارد، اما کاربرد طولانیمدت آن (بیش از ۲ هفته) توصیه نمیشود مگر بر اساس ارزیابی متخصص.
هیدروژل
محتوای آب بالا دارد و برای زخمهای خشک یا با بافت نکروتیک کاربرد دبریدمان آنزیمی-اتولیتیک دارد.
پانسمان NPWT (فشار منفی)
فشار منفی موضعی بین ۷۵ تا ۱۲۵ میلیمتر جیوه با خروج ترشحات و تحریک گرانولاسیون، در زخمهای پیچیده، عمیق یا پس از دبریدمان وسیع کاربرد دارد. مرور Cochrane (۲۰۲۰) شواهد متوسطی برای کوتاهتر شدن زمان بسته شدن زخم پای دیابتی پس از قطع جزئی نشان داده است.
اشتباهات رایج در پانسمان
- تعویض روزانه پانسمان فوم — معمولاً تعویض هر ۲ تا ۴ روز کافی است.
- استفاده از بتادین یا هیدروژن پراکسید روی بستر زخم؛ این مواد سلولهای ترمیم را آسیب میزنند.
- استفاده از پانسمان نقره بهعنوان درمان همیشگی به جای حل علت زمینهای.
- نادیده گرفتن کنترل ادم، فشار و قند خون که عوامل سیستمیک هستند.
منابع علمی
- Schultz GS, Sibbald RG, Falanga V, et al. Wound bed preparation: a systematic approach to wound management. Wound Repair Regen. 2003;11(Suppl 1):S1–S28. https://doi.org/10.1046/j.1524-475X.11.s2.1.x
- Winter GD. Formation of the scab and the rate of epithelization of superficial wounds in the skin of the young domestic pig. Nature. 1962;193:293–294. https://doi.org/10.1038/193293a0
- Liu Z, Dumville JC, Hinchliffe RJ, et al. Negative pressure wound therapy for treating foot wounds in people with diabetes mellitus. Cochrane Database Syst Rev. 2018;10:CD010318. https://doi.org/10.1002/14651858.CD010318.pub3
- European Wound Management Association (EWMA). Position Document: Wound Bed Preparation in Practice. London: MEP Ltd; 2004. https://ewma.org/