نوروپاتی محیطی دیابتی (DPN) یک عارضه پیشرونده است که در حدود ۵۰ درصد بیماران مبتلا به دیابت بالای ۲۵ سال سابقه بیماری گزارش میشود. این عارضه نهتنها کیفیت زندگی را کاهش میدهد، بلکه مهمترین عامل خطر برای زخم پای دیابتی و قطع عضو است.
انواع نوروپاتی دیابتی
- پلینوروپاتی متقارن دیستال (DSPN) — شایعترین فرم، با درگیری اندامهای تحتانی، الگوی جوراب و دستکش
- نوروپاتی اتونومیک — درگیری سیستم اعصاب خودکار، شامل گاستروپارزی، افت فشار وضعیتی و اختلال عملکرد جنسی
- مونونوروپاتی — درگیری یک عصب منفرد مانند عصب اولنار یا مدیان
- آمیوتروفی دیابتی — ضعف و درد ناگهانی در ران، شایعتر در دیابت نوع ۲
علائم رایج پلینوروپاتی
- بیحسی و گزگز در کف پا و انگشتان، اغلب شبها بدتر میشود
- احساس سوزش، تیر کشیدن یا درد شبیه شوک الکتریکی
- آلودینیا (درد بهدنبال تماس با پارچه ملحفه)
- کاهش حس درد و حرارت — همان دلیلی که زخم بدون درد ایجاد میشود
- ضعف عضلانی و تغییر شکل پا در مراحل پیشرفته
تشخیص: ابزارهای ساده و قابل دسترس
ارزیابی نوروپاتی نیازی به تجهیزات پیچیده ندارد. مجموعهای از تستهای بالینی استاندارد، حساسیتی نزدیک به الکترومیوگرافی دارد:
- آزمون مونوفیلامان ۱۰ گرمی Semmes-Weinstein در ده نقطه کف پا
- آزمون دیاپازون ۱۲۸ هرتز روی برجستگی استخوانی شست پا برای حس لرزش
- ارزیابی حس درد با سوزن یکبار مصرف
- ارزیابی رفلکس آشیل
- بررسی بیومکانیک و تغییر شکل پا
در صورت شک به نوروپاتی غیرقرینه، تشخیص افتراقی شامل بیماریهای ستون فقرات، کمکاری تیروئید، کمبود ویتامین B12 و سندرم گیلن-باره مطرح است و مشاوره نورولوژی توصیه میشود.
درمان دارویی درد نوروپاتیک
بر اساس گایدلاین مشترک ADA و انجمن نورولوژی آمریکا (AAN)، چهار گروه دارویی شواهد خط اول دارند: پرهگابالین، دولوکستین، گاباپنتین و آمیتریپتیلین. شروع درمان معمولاً با دوز پایین و افزایش تدریجی همراه با پایش عوارض جانبی است. نظارت پزشک متخصص برای تنظیم دوز و کنترل تداخل دارویی ضروری است.
روشهای غیر دارویی
- کنترل قند خون بهعنوان مؤثرترین مداخله بلندمدت
- تمرینات تعادلی و قدرتی تحت نظر فیزیوتراپ برای کاهش خطر زمین خوردن
- مراقبت دقیق پا و استفاده از کفش طبی
- TENS و طب سوزنی بهعنوان درمان کمکی در موارد منتخب
- حمایت روانشناختی و درمان همزمان افسردگی و اختلال خواب
پیشگیری از پیشرفت
هیچ دارویی بهطور ثابت آسیب عصبی موجود را معکوس نمیکند، اما کنترل قند خون پایدار، فشار خون و چربی، همراه با ترک سیگار، میتواند روند پیشرفت را بهطور معنیدار کند کند. مراجعه منظم به مرکز تخصصی برای پایش وضعیت پا و عصب، بخش جداییناپذیر برنامه درمان است.
منابع علمی
- Pop-Busui R, Boulton AJM, Feldman EL, et al. Diabetic Neuropathy: A Position Statement by the American Diabetes Association. Diabetes Care. 2017;40(1):136–154. https://doi.org/10.2337/dc16-2042
- Price R, Smith D, Franklin G, et al. Oral and topical treatment of painful diabetic polyneuropathy: practice guideline update summary. Neurology. 2022;98(1):31–43. https://doi.org/10.1212/WNL.0000000000013038
- Tesfaye S, Boulton AJM, Dyck PJ, et al. Diabetic neuropathies: update on definitions, diagnostic criteria, estimation of severity, and treatments. Diabetes Care. 2010;33(10):2285–2293. https://doi.org/10.2337/dc10-1303
- ADA. 12. Retinopathy, Neuropathy, and Foot Care: Standards of Care in Diabetes—2024. Diabetes Care. 2024;47(Suppl 1):S231–S243. https://doi.org/10.2337/dc24-S012